Google+ Followers

Τα σύμπαντα και η ασημαντότητά μας…



Μονολογώντας
(Δημοσιεύθηκε στη Larissa net στις 24-12-2015)

«Δεν υπάρχει μόνο ένα, αλλά πάρα πολλά σύμπαντα —συγκεκριμένα δέκα εις την πεντακοσιοστή— και δεν αποκλείεται στο μέλλον να δημιουργούμε σύμπαντα στο εργαστήριο, ενώ δεν αντιλαμβανόμαστε ότι πιθανότατα ζούμε σε δέκα διαστάσεις». Αυτές είναι μερικές νέες επιστημονικές ιδέες που ανέπτυξε πρόσφατα με την ερευνητική του ομάδα ο Δημήτρης Νανόπουλος.
Μένω έκπληκτος μπροστά στη θεωρία του μεγάλου συμπατριώτη μας, που έχει αποσπάσει τον θαυμασμό και τον σεβασμό της διεθνούς κοινότητας των επιστημόνων.
Διαβάζω ήδη για δεύτερη φορά το βιβλίο του «Στον τρίτο βράχο από τον Ήλιο» και μόνο κατήφεια με κυκλώνει. Γιατί με κατακλύζουν πλήθος ερωτηματικά. Πόσοι συμπατριώτες μας εκτός συνόρων όχι απλά διαπρέπουν, αλλά ηγούνται στους τομείς ενασχόλησής τους; Και ποια είναι η αναγνώρισή τους στη χώρα; Βέβαια, ο Δημήτρης Νανόπουλος εξελέγει πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών, αλλά ουδέποτε ρωτήθηκε για την Παιδεία ή άλλα πολιτικά θέματα της χώρας, που έχουν ουσιαστική θέση στη ζωή μας.

Και ποιος ρωτήθηκε ή είχε ερωτηθεί; Μήπως ο Κορνήλιος Καστοριάδης, μήπως ο Κώστας Αξελός; Μήπως ο Παναγιώτης Κονδύλης; Μήπως ο Κωστής Παπαϊωάννου; Μήπως ο Μιχάλης Δερτούζος; Μήπως ο Στέλιος Ράμφος που είναι και δίπλα μας ή η Κική Δημουλά; Αντίθετα ρωτήθηκε η κ. Σία Αναγνωστοπούλου για να εισαγάγει τον όρο «ενθόμετρο». Οποία κατάντια. Να τη χαιρόμαστε.
«Το ότι στον 21ον αιώνα οι περισσότεροι άνθρωποι αποφασίζουν να ζήσουν και να πεθάνουν πνευματικά κωφάλαλοι και τυφλοί, είναι τρομακτικό», γράφει σε κάποιο σημείο τού βιβλίου ο Δημήτρης Νανόπουλος. Το μεγάλο ατύχημα, θα συμπλήρωνα, είναι πως ανάμεσα απ’ αυτούς επιλέγουμε τους ηγέτες μας. Άρα ο όλεθρος είναι φυσιολογικό επακόλουθο.
Κάπου στο τέλος του βιβλίου συναντώ μια φράση της Μέι Γουέστ, που παραθέτει ο συγγραφέας: «Ζεις μόνο μια φορά, αλλά αν το κάνεις σωστά, αυτή η μια φορά είναι αρκετή». Συλλογίζομαι πως εμείς όσες ζωές και να ζήσουμε δεν θα είναι αρκετές. Θα κάνουμε πάντα τα ίδια λάθη, συχνά εγκληματικά. Λάθη, λάθη, λάθη. Ιδιοτέλειες, συμφέροντα, πελατειακές συντεχνίες.
Δίπλα μου ένα άλλο βιβλίο, ιδιαίτερα σημαντικό: Μίμη Ανδρουλάκη: «Ταξίδι μέλιτος». Ένα βιβλίο για τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Τα λάθη μπροστά μου. Ό,τι συνέβαινε εκείνα τα ταραγμένα χρόνια, μ’ ελάχιστες παραλλαγές συμβαίνει και τώρα. Τότε είχαν ως αποτέλεσμα κοσμοϊστορική καταστροφή, αίμα, πολύ αίμα και προσφυγιά. Και η καταστροφή σήμερα θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως «κοσμοϊστορική» σύμφωνα με τις δεκαετίες που προηγήθηκαν. Είθε να μην χρωματιστεί το μέλλον μας από αίμα, γιατί κανείς δεν μπορεί να μαντέψει πού μπορεί να οδηγήσει ο νέος διχασμός που έσπειρε ο νεαρός πρωθυπουργός προκειμένου να καλύψει την ανεπάρκειά του.


«Ευτυχισμένους ή δυστυχισμένους δεν μας κάνει το πώς είναι τα πράγματα αντικειμενικά, αλλά το πώς εμφανίζονται στην αντίληψή μας. Ο Επίκτητος το διατύπωσε με μεγάλη ακρίβεια λέγοντας: Ταράσσει τους ανθρώπους ου τα πράγματα αλλά τα περί των πραγμάτων δόγματα. (Τους ανθρώπους δεν τους ταράζουν οι περιστάσεις, αλλά οι κρίσεις τους για τις περιστάσεις)», αναφέρει σε κάποιο άλλο σημείο του βιβλίου του, κάτι που καταδείχνει πόσο παραπλανητική μπορεί να είναι η πρόσληψη παραστάσεων σε ατομικό επίπεδο, όταν το άτομο παραμένει δέσμιο της μικρότητάς του.
 Το άτομο και η εγωιστική μικρότητά του.
Ποιος από τους ηγέτες – πολιτικούς, θρησκευτικούς, οικονομικούς, στρατιωτικούς – έχει σκεφθεί πως είναι ένα τίποτα στην απεραντοσύνη του σύμπαντος;
Ποιος από τους ηγέτες προβληματίστηκε πόσο χυδαία εγωιστικό είναι να εμφανίζονται ως σωτήρες;
Διαβάζω στον μεγάλο Έλληνα:
«Στην ιστορία της ανθρωπότητας, υπήρχε ανέκαθεν μια ομάδα ανθρώπων που πάσχιζε να κατανοήσει τις βασικές αλήθειες… Σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις, η ομάδα αυτή των ‘‘πρωτοπόρων εξερευνητών’’ ήταν μόνη στην προσπάθειά της. Η πλειονότητα των ανθρώπων της είχε γυρισμένη την πλάτη Ένα σπουδαίο παράδειγμα είναι η δημοσίευση της Εγκυκλοπαίδειας το 1751, όταν οι Βολταίρος, Ντιντερό, Ρουσσό έγραψαν και δημοσίευσαν συγκεντρωμένα τα σημαντικότερα επιτεύγματα της ανθρώπινης σκέψης. Και ενώ θα έπρεπε ήδη από τότε να έχουν ξεκαθαρίσει οριστικά πολλά πράγματα στο μυαλό των ανθρώπων, αυτό δυστυχώς δεν συνέβη.
»Αυτό που συνέβη ήταν ότι το 1759 ο Ντιντερό και η Εγκυκλοπαίδεια μπήκαν στη μαύρη λίστα (Παπικός index απαγορευμένων έργων και συγγραφέων).
»Αργότερα, το 1937, στον ίδιο κατάλογο μπήκαν ο Δαρβίνος και το βιβλίο του Περί καταγωγής των ειδών».


Ανασηκώνω τα μάτια μου από το ανοιχτό βιβλίο και το βλέμμα μου πέφτει σ’ ένα άλλο, που ώρες πριν τελείωσα, αφού επί μέρες βασανίστηκα στις σελίδες του: «Εμφύλια πάθη: 23 ερωτήσεις και απαντήσεις για τον Εμφύλιο», των Στάθη Καλύβα και Νίκου Μαραντζίδη. Διαισθάνομαι πως γρήγορα θα μπει στις μαύρες λίστες των αριστερών ιστορικών. Η αλήθεια πονάει και μάλιστα όταν αυτή προέρχεται από τα μέσα. Ευτυχώς όμως πάντα θα υπάρχουν ανήσυχοι ερευνητές και αυτός ο τόπος δεν θα περιμένει από καμιά Αναγνωστοπούλου και κανέναν Φίλη να τον σώσει, παρά μόνο να τον καταστρέψει.


Καλά Χριστούγεννα

Άγγελος Πετρουλάκης

Λίγο πριν οι καμπάνες χτυπήσουν…



 
 
Δεκέμβριος 2015 κι εσύ να πρέπει να γράψεις (για ένα αγαπημένο μαθητή) κάτι για τις μέρες που έρχονται, για τα Χριστούγεννα, για την Πρωτοχρονιά, για την ατμόσφαιρα των ημερών, που πρέπει κι αυτή να είναι γιορταστική…

Όμορφα λόγια να γράψεις…Λόγια γιορταστικά. Σαν τα λαμπιόνια που στολίζουν τους δρόμους, χωρίς όμως να μπορούν να εξαφανίσουν τις λακκούβες τους, τα σκουπίδια και τους επαίτες (νέο-επαίτες πια, όπως νέο-φιλελεύθεροι, όπως νέο-ναζιστές, νέο-ορθόδοξοι).
Σαν τα βαρυφορτωμένα μ’ εδέσματα γιορτινά τραπέζια, που όμως δεν είναι για όλους, ούτε εξαφανίζουν την πείνα που σέρνεται στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, για να μας βεβαιώνει πως όσες φορές και να γιορταστεί η γέννηση ενός Θεού, οι άνθρωποι θα εξακολουθούν να ζουν μέσα στην ανισότητα, θα επιμένουν να θέλουν τους Θεούς τους τιμωρούς.
Σαν τα λόγια που θα ειπωθούν από τους ηγέτες και θα μιλούν για ‘‘επί γης ειρήνη’’ και για ουρανούς που αγάλλονται, χωρίς να διευκρινίζουν αν η αγαλλίαση αυτή οφείλεται και στα τόσα ποτάμια αίμα που διασχίζουν την καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων, όπως και στην τόση δυστυχία που σέρνεται μαζί με τα βήματα εκείνων που δεν έτυχε να τους χαριστεί ένα αστέρι.

Πρέπει, λοιπόν, να γράψεις όμορφα λόγια για να μη σκιάσεις την ατμόσφαιρα των ημερών. Αρκετή θλίψη σκορπίζει η θάλασσα πνίγοντας συνέχεια κατατρεγμένους και ανυπεράσπιστους, που όμως… ευτυχώς, είναι… αλλόφυλοι ή και αλλόθρησκοι, δηλαδή μόνο αριθμοί, χωρίς ψυχούλα, χωρίς πένθιμες καμπάνες.
Να γράψεις ανώδυνες λέξεις χωρίς σάρκα και μυρωδιά, χωρίς αγγίγματα. Πονούν τα αγγίγματα γιατί συχνά είναι παράγωγα υποκρισίας, είναι το ρέκβιεμ μιας προσδοκίας που δε θα βρει χώρο ν’ απαγκιάσει.


Για τούτο θαρρώ, πως τούτο το σημείωμα, ανήκει σε κάθε παιδί που γεννιέται και μαζί του γεννιέται και μια ελπίδα για την ίδια τη ζωή…
Για τα παιδιά, που έρχονται στη ζωή, ούτε τα λαμπιόνια, ούτε τα δείπνα, ούτε τα φανταχτερά φορέματα και τα κουστούμια, ούτε τα μεγάλα – ψεύτικα – λόγια, ούτε τα ευχολόγια και τα δήθεν κηρύγματα, έχουν την ελάχιστη αξία.
Για τα παιδιά που έρχονται στο νέο, για τα ματάκια τους, κόσμο, σημασία έχει να είναι ένας κόσμος αγάπης, ένας κόσμος χωρίς πολέμους, χωρίς πείνα, να είναι ένας κόσμος που στα έκπληκτα ματάκια τους να χαμογελά και να εγγυάται πως με κάθε πρωί, μαζί με την ανατολή του ηλίου θ’ ανατέλλει και η ελπίδα…
Θ’ ανατέλλει;
Άγγελος Πετρουλάκης




Κάπου στο Αιγαίο…



ΜΟΝΟΛΟΓΩΝΤΑΣ
(Δημοσιεύθηκε στη Larissa net στις 18-12-2015)

Τα βράδια ο ύπνος μου είναι λίγος. Κάπου κάτι δεν γίνεται καλά και, κάπου γύρω στις 5, τα μάτια ανοίγουν. Έτσι κοντά στις 6 που αρχίζουν τα πρωινά δελτία ειδήσεων, με τον Βασίλη Λυριτζή και τον Δημήτρη Οικονόμου ν’ ανοίγουν την ειδησεογραφία της ημέρας στην ‘‘Πρώτη Γραμμή’’ οι πρώτες ειδήσεις φτάνουν - όπως πριν από χρόνια η φωνή του γαλατά - και αναταράσσουν την ηρεμία του γραφείου.
Συνήθως τις ακούω διαβάζοντας ταυτόχρονα κάποιο βιβλίο, ή παρακολουθώντας τις τελευταίες αναρτήσεις στους ηλεκτρονικούς κοινωνικούς ιστότοπους. Και συνήθως οι πρώτες ειδήσεις είναι δυσάρεστες. Μιλούν είτε για νέα φορολογικά μέτρα, είτε για θανάτους.
Η εξαγγελία νέων φορολογικών μέτρων δεν μου προκαλεί πλέον έκπληξη. Και θαρρώ πως δεν αποτελεί έκπληξη και για άλλους πολλούς, που βέβαια θυμούνται με απογοήτευση και πίκρα εκείνες τις δηλώσεις για «κανέναν νέο φόρο».


Εκείνο που προκαλεί έκπληξη – όσο κι αν πλέον έχει καταντήσει καθημερινό φαινόμενο – είναι πόσο μεγαλώνει ο αριθμός των νεκρών από τα ναυάγια στο Αιγαίο. Τρεις οι πνιγμένοι, πέντε οι πνιγμένοι, δέκα οι πνιγμένοι. Κάποιες φορές οι νεκροί περισυλλέγονται, κάποιες άλλες θεωρούνται αγνοούμενοι. Τις περισσότερες φορές χωρίς όνομα και σχεδόν όλες χωρίς αναγνώριση.


Στο Παρίσι οι νεκροί των μακελιών καταμετρήθηκαν, αναγνωρίστηκαν, ενταφιάστηκαν. Κάποιοι άφησαν λουλούδια στον τόπο της δολοφονίας τους. Και ένας μετά τον άλλων οι ηγέτες των κρατών που επισκέπτονται την γαλλική πρωτεύουσα αφήνουν λουλούδια και δηλώνουν την συμπαράστασή τους στη γαλλική κυβέρνηση. Και καλά κάνουν. Στο Αιγαίο, όμως;

Στο Αιγαίο τα θύματα είναι πολλαπλάσια και είναι επίσης θύματα της τρομοκρατίας. Γιατί, δεν φεύγουν από την πατρίδα τους για ταξίδι αναψυχής ή έστω καλύτερης τύχης. Φεύγουν για να σώσουν το κεφάλι τους από τον θάνατο του πολέμου, από καθημερινές επιθέσεις θανάτου.


Όμως στο Αιγαίο ουδείς απότισε φόρο τιμής, ουδείς δήλωσε «είμαστε όλοι Σύριοι». Κάποια νεκρά παιδιά που είχε ξεβράσει η θάλασσα «έκαναν» τον γύρο του κόσμου, κάποιοι δήλωσαν την λύπη τους και όλα τελείωσαν εκεί. Μόνο οι βομβαρδισμοί συνεχίζονται και οι σφαγές. Η ανθρωπότητα, ή έστω εκείνα τα κράτη που κάποτε υπέγραψαν την Οικουμενική Διακήρυξη για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (Παρίσι, 1948 – Ρώμη, 1950 κλπ.), μένει να καταγράφει απώλειες, να εκδίδει ψηφίσματα και να συνεχίζει την πορεία της αδιαφορίας. Η ιστορία του θανάτου ακόμα μια φορά κυρίαρχος του παιγνιδιού. Χέρι με χέρι με την ιστορία των οικονομικών συμφερόντων, αλλά και χέρι με χέρι με το μένος των εμπόλεμων θεών που ακόμα ζουν και διψούν για αίμα.

Για πόσα χρόνια ακόμα, για πόσους αιώνες, η λεκάνη της Μεσογείου θα καταπίνει αίμα; Αναζητώ την απάντηση όχι στην επικαιρότητα, στις συγκρούσεις, στις δηλώσεις, στις συμφωνίες. Θέλω να πάω βαθύτερα. Σταματώ στον Fernand Braudel, τον κατ’ εξοχήν ιστορικό της Μεσογείου, καθώς και στον David Abulafia. Οι συνοπτικές ιστορίες τους για τους λαούς της Μεσογείου, για τους Θεούς τους, για τις προσδοκίες και τους πολιτισμούς τους, στάζουν αίμα, πολύ αίμα. Όμως και οι δυο αυτοί, όπως και πολλοί ακόμα ιστορικοί αναλυτές, αφήνουν να φανεί η ελπίδα πως με την ανάπτυξη του διεθνούς διαλόγου και την παγκοσμιοποίηση η ειρήνη θα πρυτανεύσει. Ίσως. Ίσως και όχι. Αυτό το «όχι» βγαίνει σαν ουρλιαχτό μέσα από τα πτώματα των πνιγμένων, που δεν είναι κάποιες δεκάδες, αλλά πια χιλιάδες.

Μέρα τη μέρα ο κατάλογος αυτών που χάνονται από τις βυθισμένες βάρκες και πλοιάρια αυξάνεται εφιαλτικά. Μόλις πριν λίγο ένα ρεπορτάζ μιλούσε για δυο ακόμα παιδιά, δύο και έξι χρονών. Χθες τα παιδιά ήταν τέσσερα, προχθές πέντε. Αύριο, ποιος ξέρει πόσα. Πλέουν νεκρά στην επιφάνεια της θάλασσας, δεμένα στα σωσίβιά τους, ή ξεβράζονται από τα κύματα στις ακτές. Και τα Χριστούγεννα πλησιάζουν.
Μπορεί οι λαθρέμποροι να υπολογίσουν πως είναι ευκαιρία – μέρες που είναι - να φορτώσουν περισσότερους στις βάρκες του θανάτου. Και κάπου στο Αιγαίο, αντί να γιορτάζουν την γέννηση του Χριστού, να μετράν και να ξαναμετράν νέα πτώματα, πολλά…
Ο θάνατος ήταν πάντα παρών, πάνω και κάτω από τη γη, μετρώντας τα θύματά του, όσο μικρά και ακίνδυνα για τις εφησυχασμένες κοινωνίες μας κι αν ήταν…

Άγγελος Πετρουλάκης.

Νανόπουλος: Στον τρίτο βράχο από τον Ήλιο

Ευτυχία είναι, μέσα στα άγρια χαράματα και στις αλάλητες ώρες του βροχερού όρθρου, να ταξιδεύεις στις αυτοβιογραφικές σελίδες ενός μέγιστου Έλληνα, εκπληκτικού επιστήμονα, του Δημήτρη Νανόπουλου, μέσα από τις σελίδες του πρόσφατου βιβλίου του "Στον τρίτο βράχο από τον Ήλιο".

Αντιλαμβάνεσαι τότε, με τον πλέον κραυγαλέο τρόπο, πως Λαζόπουλοι, Τσίπρας, Φίλης, Μεϊμαράκης και λοιποί είναι τα βλαβερά περιττώματα της ζωής σου και πως αρκεί μια φυσιογνωμία όπως αυτήν του Νανόπουλου για να ελπίζεις ότι αυτή η χώρα, σε πείσμα κάθε ηλίθιου πολιτικάντη, θα ζήσει, θα υπάρχει, θα συνομιλεί με τον "Ήλιο", με το συγκλονιστικό σύμπαν...
Αναρτώ αυτές τις σκέψεις γιατί είμαι βέβαιος πως υπάρχουν πολλοί συν-Έλληνες που πιστεύουν ακόμα στην Αλήθεια και ζουν με την ανησυχία μιας ανείπωτης ευτυχίας που μας χαρίζουν οι μεγάλοι Δημιουργοί και οι μεγάλοι Δάσκαλοι.
 Στη φωτογραφία, με τον Ιωάννη μου...

Ρίτσαρντ Φλάναγκαν: Το μονοπάτι για τα βάθη του βορρά



ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ
Από τον Άγγελο Πετρουλάκη


Ρίτσαρντ  Φλάναγκαν

«Το μονοπάτι για τα βάθη του βορρά»
Εκδόσεις: «ΨΥΧΟΓΙΟΣ»


Είχα χρόνια να διαβάσω τόσο ανατρεπτικό και τόσο ανάγλυφο βιβλίο. Αν θυμάμαι καλά τελευταία φορά ήταν με το "Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος" του Πρίμο Λέβι. Από τότε διάβασα εκατοντάδες συγγραφείς. Αξιόλογους και μη. Ευρωπαίους, Ασιάτες, Αφρικανούς. Έπρεπε όμως να διαβάσω τον Ρίτσαρντ Φλάναγκαν για να βάλω σε δεύτερη μοίρα συγγραφείς που έδωσαν ηχηρά το στίγμα τους στην εποχή τους. Ο Ρίτσαρντ Φλάναγκαν, από την μακρινή Αυστραλία ‘‘ήρθε’’ στην Ελλάδα για να μας μιλήσει για τη ζωή και το θάνατο, το μίσος και την αγάπη, την απόγνωση και την ελπίδα, τον έρωτα και την αδιαφορία, όπως λίγοι μάς έχουν έχουν μιλήσει, συγκεράζοντας όλα τα παραπάνω σ’ ένα βιβλίο που θα μπορούσε να έχει τον μονολεκτικό τίτλο: «Ζωή».
Με άπειρες λεπτομέρειες γνωρίζαμε μόνο το Άουσβιτς και τ' άλλα γερμανικά στρατόπεδα, όπου η έννοια της λέξης άνθρωπος είχε εξαφανιστεί κι εξευτελισθεί πλήρως. Γνωρίζαμε σε όλη της την έκταση την ναζιστική θηριωδία και την παράκρουση που άνοιξε εκατομμύρια τάφους εξυπηρετώντας την παράνοια της ‘‘καθαρότητας’’ στην οποία υπέκυψε σχεδόν ένα ολόκληρο έθνος με όλα όσα ακολούθησαν.
Δεν γνωρίζαμε τι είχε συμβεί σε άλλους γεωγραφικούς παραλλήλους, όπου οι Ιάπωνες επιχειρούσαν να μετατρέψουν τον αυτοκράτορά τους σε παγκόσμιο ηγέτη και σύμβολο.
Ο Ρίτσαντ Φλάναγκαν αίφνης τράβηξε μια κουρτίνα που χώριζε τους Ευρωπαίους από την ασιατική φρίκη. «Η φρίκη μπορεί να οριστεί σ’ ένα βιβλίο, αν της δοθεί μορφή και νόημα. Στη ζωή όμως η φρίκη δεν έχει ούτε μορφή ούτε νόημα. Η φρίκη απλώς είναι. Κι όταν βασιλεύει, νομίζεις πως δεν υπάρχει τίποτα στην πλάση που να μην είναι φρίκη», γράφει ο Φλάναγκαν μέσα από την αφήγηση της ζωής του κεντρικού άξονα του βιβλίου, ενός ιδιότυπου χειρουργού που βρέθηκε αιχμάλωτος πολέμου του ιαπωνικού στρατού σε μια από τις πλέον αποτρόπαιες σελίδες της ανθρωπότητας, που θα μπορούσε να ονομαστεί ‘‘Γραμμή’’, ενός σιδηροδρομικού έργου που επιχείρησαν να στήσουν οι Ιάπωνες στην Ταϊλάνδη, θυσιάζοντας χιλιάδες αιχμαλώτους.
Και ξαφνικά ένιωσα ακόμα πιο ελάχιστος απέναντι στην ανθρώπινη οδύνη.
Ωστόσο η φρίκη που τόσο... γλυκά - οποία αντίφαση και αντίθεση (!) - εκρέει από το μυθιστόρημα, δεν συνεργεί παρά μόνο στην παραγωγή της ελπίδας.
Το μυθιστόρημα «Το μονοπάτι για τα βάθη του βορρά» αποτελεί μνημείο επικού λόγου και λυρικής έκφρασης συνάμα. Θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ακόμα και ως ‘‘συρταρωτό’’ αφού συχνά οι φαινομενικά ανεξάρτητες αφηγήσεις, που ωστόσο σε κάποια στιγμή συνδέονται μεταξύ τους για ν’ αποτελέσουν ενιαίο σύνολο, θυμίζουν συρτάρια που κρύβουν πολύτιμα αντικείμενα. Άνετα αυτές οι αφηγήσεις θα μπορούσαν να είναι αυτόνομες νουβέλες, η κάθε μια με βάρος ιδιαίτερο.
Προσωπικά με άγγιξε και το γεγονός που ανάμεσά τους υπάρχει και ένα μικρό, αλλά ιδιαίτερα ουσιαστικό και συγκινητικό κομμάτι της Ελλάδας, με τον μετανάστη ιδιοκτήτη ταβέρνας που πενθεί με το δικό του τρόπο τη θυσία του γιου του στο μέτωπο. Και μέσα απ’ το αντίκρισμα αυτό, καθαρά ‘‘ελληνικό’’ του θανάτου, γεννιέται επίσης η ελπίδα.
Ναι ένας ύμνος στην ελπίδα, στη ζωή, στην αγάπη έστω του τίποτα, στον έρωτα, είναι τούτο το βιβλίο, που δηλώνει ηχηρά ότι δεν πέθαναν οι μεγάλοι συγγραφείς. Γεννιούνται νέοι, ίσως και πιο "μεγάλοι" κι ένας απ' αυτούς είναι ο  Ρίτσαρντ Φλάναγκαν, που κατ’ επέκταση γελοιοποιεί όλες εκείνες τις απόπειρες για τη διδασκαλία  του νέου φρούτου στη λογοτεχνία, που λέγεται ‘‘δημιουργική γραφή’’, αποδεικνύοντας ότι οι αυθεντικοί συγγραφείς δεν βγαίνουν από εργαστήρια, αλλά από προσωπικές ιχνηλατήσεις στη γνώση και στην άσκηση. Ο ίδιος ο Φλάναγκαν ομολογεί έμμεσα ότι συχνά ο όγκος των χειρογράφων που παρέδιδε στη φωτιά ‘‘τάιζε’’ ικανοποιητικά το μπάρμπεκιου του σπιτιού του.
Και βέβαια δεν διστάζω να συγχαρώ τις εκδόσεις «Ψυχογιός» που είναι αυτές που μας χάρισαν το βιβλίο αυτό στα ελληνικά, με την πολύ καλή μετάφραση του Γιώργου Μπλάνα.

Αιμίλιος Σολωμού:Το μίσος είναι η μισή εκδίκηση



ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ
Από τον Άγγελο Πετρουλάκη
 
Αιμίλιος Σολωμού:
«Το μίσος είναι η μισή εκδίκηση»
Μυθιστόρημα.
Εκδόσεις: «Ψυχογιός», Αθήνα, Οκτώβριος 2015.


Ο τίτλος προδιαθέτει για θρίλερ. Άλλωστε τελευταία έχει σχεδόν γίνει μόδα και στο χώρο της ελληνικής αστυνομικής λογοτεχνίας. Όμως όχι.
Γρήγορα αντελήφθην πως επρόκειτο για ένα ιδιαίτερα καλοδουλεμένο συρταρωτό μυθιστόρημα, που κινείται ταυτόχρονα σε παράλληλα σύμπαντα: Αυτό της πολιτικής ιστορίας του τόπου (Ληστοκρατία), το κοινωνικό φαινόμενο των συχνών αυτοκτονιών με κίνητρο την οικονομική απόγνωση και το επίσης σύγχρονο οικονομικο-πολιτικό πλαίσιο που διαμόρφωσε η κατ’ ουσία πτώχευση της χώρας. Ανάμεσα σ’ αυτούς τους κόσμους κινούνται τρεις άξονες. Ο ένας αφορά τον φυσικό αυτουργό μιας πολλαπλής δολοφονίας, ο δεύτερος έναν σχολαστικό ερευνητή της ιστορίας και ο τρίτος τον αστυνομικό που αναλαμβάνει να φωτίσει τον σκοτεινό κόσμο της εξιχνίασης.
Η Ληστοκρατία στην Ελλάδα είναι ένα άγνωστο κεφάλαιο για πολλούς Έλληνες, ωστόσο σημαντικό γιατί διαμορφώθηκε μέσα από τις συνθήκες που γέννησαν το σύγχρονο ελληνικό κράτος. Ο συγγραφέας οδηγεί έντεχνα τον αναγνώστη στο ν’ αναζητήσει αυτές τις ιστορικές πτυχές και να προσεγγίσει την ελληνική πραγματικότητα από άλλα μονοπάτια, πιο αληθινά και ουσιαστικά, που συν τοις άλλοις απομυθοποιούν μια από τις πιο σκοτεινές περιόδους της πολιτικής ζωής του τόπου.
Οι αυτοκτονίες που έχουν κίνητρο την οικονομική απόγνωση συνανθρώπων μας είναι η τεράστια φωτογραφική αποτύπωση των συνεπειών της οικονομικής κρίσης την οποία φορτώθηκε στην πλάτη του το φτωχότερο τμήμα της κοινωνίας μας.
Το σύγχρονο οικονομικο-πολιτικό περιβάλλον ταυτοποιείται από την παρουσία της ‘‘Τρόικα’’ ή του σημερινού ‘‘Κουαρτέτου’’.
Η ανατρεπτική μαεστρία του Σολωμού έγκειται στην ανάπτυξη των επιμέρους κεφαλαίων. Τα περισσότερα ανεξαρτητοποιούνται πλήρως, έτσι ώστε και ως αυτόνομα αφηγήματα να λειτουργούν και ως μέρη ενός συνόλου. Όλα τους, ομαλά συγκλίνουν ώστε να δημιουργήσουν το μεγάλο φόντο μέσα στο οποίο κατά τον ίδιο τρόπο θα αναπτυχθούν και οι τρεις άξονες.
Ένα ακόμα φωτεινό σημείο είναι η παρουσία των δυο από τους τρεις άξονες, ο καθηγητής ιστορίας και ο αξιωματικός της αστυνομίας που επιφορτίζεται την εξιχνίαση.
Επιτέλους, ο Αιμίλιος Σολωμού, πατά σε σταθερές απόλυτα ανθρώπινες και δεν δημιουργεί αυτό που συνηθίζεται από πολλούς σύγχρονους συγγραφείς: Αμφιλεγόμενες προσωπικότητες. ‘‘Υποστηρίζει’’ το πρόσωπο του καθαρού αστυνομικού, του ανθρώπου που αναπτύσσει ευαισθησίες και πιστεύει τόσο στο καθήκον του, όσο και στη συγκρότηση ακέραιου χαρακτήρα. Το μόνο πάθος του πρωταγωνιστή είναι η φωτογραφία.
Από την άλλη στήνει την προσωπογραφία ενός Καθηγητή που είναι Δάσκαλος συνειδήσεων και σαφώς μοναδικός. Στη διδασκαλία του θυμίζει τον αείμνηστο Δημήτρη Λιαντίνη. Στις προσωπικές του σχέσεις, ευπατρίδη. Αυτός ο χαρακτήρας είναι που θα μεταφέρει τη φωνή του συγγραφέα για όσα συμβαίνουν γύρω μας, για όσα πληγώνουν την Ελλάδα του 2015.
Ο άξονας του δράστη, όμως, είναι η ακίδα που οδηγεί η φαντασία του συγγραφέα. Εκεί ξεδιπλώνονται οι αρετές της μυθοπλασίας του.
Ο Αιμίλιος Σολωμού (γεν.1971), είναι Κύπριος, φιλόλογος. Το 2013 του είχε απονεμηθεί  το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το μυθιστόρημα του ‘‘Ημερολόγιο μιας απιστίας’’ (εκδόσεις Ψυχογιός, 2012).

Δεν βλάπτει μόνο το τσιγάρο την υγεία…


Κάθε φυγή και το κόστος της.
Ακόμα κι όταν ο θάνατος
έχει χρώμα κίτρινο με άρωμα βανίλιας,
ακόμα κι όταν οι σκιές
γίνονται σώματα και μας ακολουθούν.

Διψώ κάθε που βραδιάζει.
Μετρώ τα βήματα της σιωπής,
τους ψιθύρους του σώματος.
Ένα στήθος στο χρώμα της ξεβαμμένης ώχρας,
η ήβη που χορεύει στη νύχτα
κι εκείνο το μισό χαμόγελο
που δε λέει να φύγει από τις ράχες των βιβλίων.
Μυρίζω στα δάχτυλα
τις θύμισες της χθεσινής μέρας,
εκείνο το τραγούδι
που κουράστηκε στα χείλη μας
και κύλησε κάθιδρο
στην άκρη του απογεύματος
ρωτώντας και ξαναρωτώντας τους λεπτοδείχτες
αν είναι ο έρωτας αυτό που καίγεται μαζί με το τσιγάρο.
Κάθε φυγή και το κόστος της
με το επιτόκιο της επιστροφής
να χορταίνει με σαρκασμό θανάτου.
Έτσι
για να μπορεί ο χειμώνας μου
να θυμάται
πως δε βλάπτει, μόνο το τσιγάρο, την υγεία.
--------------------------------------
(ΛΟΓΟΣ και αιτία για ένα τραγούδι)

Οι κλέφτες που κατέβηκαν στις πόλεις…



ΜΟΝΟΛΟΓΩΝΤΑΣ
(Δημοσιεύθηκε στη Larissa net την Παρασκευή, 11-12-2015)



Είχα αποφασίσει τούτη την Παρασκευή να μην γράψω τη στήλη μου. Δεν θα χανόταν ο κόσμος αν μια Παρασκευή απουσίαζα από τις σελίδες της Larissa net. Άλλωστε πάλι πικρά θα «μονολογούσα», αφού κάτι ελπιδοφόρο δεν φαίνεται ακόμα στον ορίζοντα. Ο κ. πρωθυπουργός ακόμα να γιατρευθεί από την αμνησία του (προχθές η αισχρή ΕΡΤ απόφυγε να του δείξει τηλεοπτικά στιγμιότυπα από τις προεκλογικές και άλλες κορώνες του), ενώ οι πέριξ αυτόν συνεχίζουν να πάσχουν από βερμπαλισμό. Ο χαρακτηρισμός «αισχρή ΕΡΤ» έχει σχέση με την εθελούσια τυφλότητα που διακρίνει τους δημοσιογράφους της, προκειμένου να εξοφλήσουν την υποχρέωσή τους σ’ αυτούς που τους επαναπροσέλαβαν.
Πρόθεσή μου ήταν, λοιπόν, να μην γράψω. Μέχρι που πέρασα έξω από αρτοποιείο γειτονιάς και στην μύτη μου έφτασε ευχάριστα η μυρωδιά του φρεσκοψημένου μελομακάρονου, ξυπνώντας μνήμες της παιδικής ηλικίας. Δρασκέλισα το κατώφλι και αναζήτησα με τα μάτια μου τη λαμαρίνα. Ο φούρναρης μόλις που είχε ξεφουρνίσει. Σε λίγο θα μέλωνε. Πριν πενήντα χρόνια το ίδιο έκανε στον οικογενειακό φούρνο μας η μητέρα. Μ’ εμένα και την αδελφή μου να βοηθούν.
Ένιωσα να με κατακλύζει μια έντονη συγκίνηση, όχι για τα χρόνια που έφυγαν, αλλά για τα χρόνια που ήρθαν. Χρόνια χωρίς ελπίδα, χωρίς προσδοκίες. Τότε, που όλα ήταν φτωχά, που με λαχτάρα περιμέναμε τις γιορτές των Χριστουγέννων και την Πρωτοχρονιά, άνθιζε μέσα μας η ελπίδα. Μπορεί τα παντελόνια να ήταν μπαλωμένα, μπορεί στα παπούτσια μας να έβαζε πεταλάκια ο τσαγκάρης για να μην φθαρούν γρήγορα οι μύτες και τα τακούνια, όμως μέσα στην καρδιά μας σιγόκαιγε η ελπίδα. Ξέραμε πως τα ‘‘φετινά’’ Χριστούγεννα θα ήταν καλύτερα από τα περσινά και ότι ‘‘του χρόνου’’ τα Χριστούγεννα θα ήταν καλύτερα από τα ‘‘φετινά’’. Και ήταν.
Κάθε χρόνο και καλύτερα, κάθε χρόνο πιο ζεστά, πιο χορταστικά, πιο εύπορα. Κάναμε όνειρα που λίγο πολύ τα βλέπαμε να γίνονται πραγματικότητα και αυτή η προσδοκία έδινε μιαν αισιόδοξη νότα στη ζωή μας, ακόμα κι αν τα ξύλα ή το πετρέλαιο ήταν λιγοστά για τη σόμπα…
Τώρα; Πού είναι τα όνειρα;
Αίφνης θυμήθηκα μια φράση που αποδίδεται στον λήσταρχο Φώτη Γιαγκούλα και που πρόσφατα είχα ξαναδιαβάσει σ’ ένα μυθιστόρημα: «Οι κλέφτες θα ξοφλήσουν από τα βουνά και θα κατέβουν στις πόλεις», είχε πει ο λήσταρχος. Το μυθιστόρημα είναι του Αιμίλιου Σολωμού κι έχει τίτλο: «Το μίσος είναι η μισή εκδίκηση», των εκδόσεων «Ψυχογιός».

Ναι, οι κλέφτες έφυγαν από τα βουνά, ήρθαν στις πόλεις και λήστεψαν τις ζωές μας. Σε κάποιες από τις περιπτώσεις οι ληστείες ήταν μετά φόνου, αφού δεν είναι λίγοι εκείνοι που στην απόγνωσή τους διάλεξαν τον δρόμο της αυτοχειρίας. Και θα είναι ακόμα αρκετοί, αφού η μεγάλη ελπίδα των φτωχών, ο Αλέξης Τσίπρας, αποδείχθηκε ο μεγάλος παραμυθάς και δεν μείωσε ούτε στο ελάχιστο την απόγνωση που κυριεύει τον Έλληνα πολίτη, φορτώνοντας στην πλάτη του νέους φόρους και αυξάνοντας τους παλιούς.
Τι παράδοξους συνειρμούς μπορεί να γεννήσει η μυρωδιά των φρεσκοψημένων μελομακάρονων και η διαπίστωση πως πλέον τα Χριστούγεννα έρχονται χωρίς προσδοκίες;  Χωρίς προσδοκίες δεν μπορεί να υπάρξει ζωή. Δεν γίνεται να ξυπνάς κάθε πρωί και να βομβαρδίζεσαι από εξοντωτικές ειδήσεις. Δεν γίνεται να περιμένεις εορταστικές μέρες ξέροντας πως η σύνταξη δεν επαρκεί ούτε για τις μισές οικονομικές υποχρεώσεις ή συνομιλώντας με την ανεργία. Δεν γίνεται να έρχονται Χριστούγεννα και να διοργανώνονται ένα μετά το άλλο γεύματα αγάπης για τους πεινασμένους και τους εξαθλιωμένους, και οι άρχοντες να μιλούν για εθνική αξιοπρέπεια.
Βέβαια, για όλα υπάρχει ο αντίλογος: Άλλοι μας έφεραν μέχρι εδώ. Σύμφωνοι, αλλά κι εσείς μην μας αποτελειώνετε. Εμείς τουλάχιστον δεν είμαστε ανάμεσα σ’ αυτούς που τα έφαγαν. Το λέει ξεκάθαρα ο Λαφαζάνης, ο λήσταρχος, ο Μήτρος Λαφαζάνης που είχε απαγάγει στις 28 Ιουλίου 1866 τον βουλευτή Σωτήριο Σωτηρόπουλο (μετέπειτα πρωθυπουργό): «Και τι είναι τα ιδικά μας εγκλήματα (…) απέναντι των ιδικών σας. Καθείς από εμάς ή επλήγωσεν ή εφόνευσε κανένα ασυνείδητον άνθρωπον, ο οποίος μας κυνηγούσε και μας κατέτρεχεν αδίκως, ενώ σεις (δηλ. οι μεγάλοι Βουλευτές και Υπουργοί) εκάμετε μίαν επανάστασιν, ερρίψατε από τον θρόνον του ένα Βασιλιά, εσκοτώσατε τόσους ανθρώπους, εδυστυχήσατε τόσας οικογενείας και εφονεύσατε το έθνος με μεγάλα χρέη, τα οποία δεν θα ημπορέση να πληρώση ποτέ. Και όμως σεις κάθεσθε ως καλοί νοικοκυραίοι και απολαμβάνετε όλα τα αγαθά, ημείς καταδιώχθημεν ως άγρια θηρία και τα μεταβατικά αποσπάσματα έφαγον τα πρόβατά μας, κατέστρεψαν τα σπίτια μας, ατίμησαν τας αδελφάς μας και μας έφεραν εις την ανάγκην να γένωμεν λησταί και να τρέχωμεν εις τα βουνά, για να γλυτώσωμεν από την λαιμητόμον και να απεθάνωμεν ως άνδρες: δεν μας λέγεις δια ποίον λόγον οι καπελάδες οι πολιτικοί δεν καταδιώκονται, μήπως τάχα τους αμνήστευσεν εκείνους κανείς;…»
Αυτά σύμφωνα με το βιβλίο του ίδιου του Σωτηρόπουλου: «36 ημερών αιχμαλωσία και συμβίωσις μετά ληστών».
 Άγγελος Πετρουλάκης

Περί παραχαράξεων και άλλων…

(Δημοσιεύθηκε στη Larissa net στις 4-12-2015) 


Μονολογώντας



Δυστυχώς ζούμε μιαν ανελέητη πραγματικότητα. Η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ πέρασε - με την προβιά της αριστερής σκέψης και δράσης – τόσα και τέτοια μέτρα που ποτέ μια συντηρητική κυβέρνηση θα τολμούσε να διανοηθεί. Και τα πέρασε πουλώντας το παραμύθι πως για όλα είναι υπεύθυνοι όσοι προϋπήρξαν, εκείνοι δηλαδή που έτρεμαν στην ιδέα της παραμικρής διαδήλωσης.
Αναισχυντία χωρίς όρια. Όμως αναισχυντία πληρωμένη πανάκριβα. Αναισχυντία με τις ευλογίες των πολλών. Και οι πολλοί απαιτούν τον σεβασμό των λίγων. Αυτό τουλάχιστον υπαγορεύει η Δημοκρατία, παρά τους όσους και όποιους βιασμούς υφίσταται. Γιατί, πλέον, η Δημοκρατία βιάζεται κατά κόρον καθημερινά. Όπως βιάζεται και η λογική, επίσης με τις ευλογίες της πλειοψηφίας, που ανεμίζοντας την σημαία της αριστερής ιδεολογίας θεσπίζει φοροεπιδρομές επί δικαίων και αδίκων, αρκεί ν’ απολαμβάνει την ηδονή της εξουσίας.
Βεβαίως επικαλούνται τον ξένο παράγοντα, τους δανειστές, που κάποτε εκπροσωπούνταν από τρεις, δηλαδή την «τρόϊκα», που τώρα τους εκπροσωπούν τέσσερις, το «κουαρτέτο» δηλαδή. Μα αν υποκύπτουν στις πιέσεις του «κουαρτέτου» σε τι διαφέρουν από εκείνους που στην Κατοχή υπέκυπταν στις πιέσεις των κατακτητών και η ιστορία τους χαρακτήρισε «γερμανοτσολιάδες»; Βέβαια, ως αντίλογος μπορεί να ειπωθεί ότι εκείνοι, τότε, οικιοθελώς είχαν σκύψει τον σβέρκο τους Γερμανούς και προκαλούσαν θεληματικά κακό στους συμπατριώτες τους. Αλλά και οι νυν εξουσιαστές και εκτελεστές των επιθυμιών των δανειστών οικιοθελώς ανέλαβαν την εξουσία, την επεδίωξαν μάλιστα. Ουδείς τους πίεσε. Και οι μεν και οι δε ισχυρίζονται πως ό,τι κάνουν έχει κίνητρο τη σωτηρία της χώρας. Εκείνοι από την εξάπλωση του ΕΑΜ. Οι σύγχρονοι από την επιστροφή στο παλιό.
Μετά απ’ αυτούς τους συλλογισμούς, ένα ερώτημα μου δημιουργείται: Άραγε όλοι όσοι διαχειρίζονται την εξουσία σήμερα, εκφράζοντας τον ΣΥΡΙΖΑ, ποιων «τσολιάδες» είναι, ή έστω ποιων «τσιράκια» είναι; Με βασανίζει αυτό το ερώτημα. «Κουαρτετο-τσολιάδες» ή «κουαρτετο-τσιράκια»; Ποιος από τους δυο χαρακτηρισμούς είναι ο ορθός; Μήπως κανείς από τους δυο; Μήπως κάποιος άλλος; Που να έχει σχέση ίσως με «κόκκινες γραμμές»; Πιθανόν. Ίσως και όχι, όμως, αν αναλογιστεί κανείς ότι ζούμε την εποχή των αναθεωρήσεων, αφού οι σφαγές στο λιμάνι της Σμύρνης άνετα μετονομάστηκαν σε «συνωστισμό» και μάλιστα σε σχολικά εγχειρίδια, η δε γενοκτονία των Ποντίων σε «ενθοκάθαρση» και μάλιστα από υπουργό, όχι ένα απλό κομματικό στέλεχος.
Αναρωτιέμαι ποιος εν τέλει επινόησε τον «νέο-Διχασμό»; Αυτός ο «νέο-Διχασμός» είναι μια κατάσταση εντελώς πραγματική, όπως επίσης και σεβαστή, αφού απολαμβάνει τις ευλογίες των δυο περίπου εκατομμυρίων που αποτελούν την ισχυρή πλειοψηφία του εκλογικού αποτελέσματος.
Είναι η ίδια πλειοψηφία που μιλούσε για «κόκκινες γραμμές», που χιεροκροτούσε μανιασμένα εκείνο το αξέχαστο: «Στις 20 Σεπτέμβρη τους τελειώνουμε ή μας τελειώνουν», που είχε δηλώσει ο Αλέξης Τσίπρας στην ομιλία του στο Κερατσίνι. Ως «τελειωμένος» κι εγώ δεν δικαιούμαι πλέον να διεκδικώ, παρά να υπομένω την «Κουαρτετο-κατοχή» της χώρας, εκτός αν δεν πρόκειται για «Κουαρτετο-κατοχή», αλλά για ανικανότητα διαχείρισης της χώρας.
Κάποτε, πριν χρόνια πολλά, όταν χρονογραφούσα επικρίνοντας κυβερνητικές τακτικές, πίστευα πως κάποια στιγμή η χώρα μου, κάτω από τον διαρκή κοινοβουλευτικό έλεγχο, θα φτάσει στην ώριμη πολιτικά στιγμή που δεν θα ζει την κομματικοκρατία, δεν θα παρουσιάζει συμπτώματα διαφθοράς, αλλά θα λειτουργεί ως αναπτυγμένο ευρωπαϊκό κράτος, θα επεκτείνει και θα αυξάνει την κοινωνική πρόνοια, θα εξασφαλίζει δουλειές σε ολοένα και περισσότερους νέους, θα μειώνει συνεχώς την ανεργία. Το προσδοκούσα αυτό ως εξελικτική πορεία των πραγμάτων.
Οι δεκαετίες πέρασαν, το οδικό δίκτυο επεκτάθηκε, η βιομηχανία αναπτύχθηκε, τα λιμάνια γιγαντώθηκαν, ο τουρισμός ανδρώθηκε. Οι Κυβερνήσεις διαδέχονταν η μια την άλλη υποσχόμενες περισσότερη ευημερία. Όταν ξαφνικά μια μέρα όλα τινάχθηκαν στον αέρα. Λάθος ανάπτυξη, κακές επιλογές, διαπλεκόμενα συμφέροντα. Συναγερμός. Η χώρα στα βράχια. Να τη σώσουμε τη χώρα. Ποια χώρα;
Σημείο μηδέν το Καστελόριζο.
Και ο κατήφορος τρομακτικός πια.
Μέχρι που από το βάθος του ορίζοντα ακούστηκε η νεανική φωνή του Αλέξη Τσίπρα. Ως εδώ και μη παρέκει. Τα σπαθιά βγήκαν από τα θηκάρια τους να κόψουν τα κεφάλια των κακών, των δανειστών, των διεφθαρμένων, των διαπλεκόμενων…
Ένα χρόνο μετά τα σπαθιά εξακολουθούν να κόβουν. Όχι τα κεφάλια των κακών, όμως, αλλά τα πόδια των άμοιρων, των απροστάτευτων, των φτωχών. Των ανήμπορων συνταξιούχων, εκείνων και δούλευαν, δούλευαν, δούλευαν… Κόβουν τα σπαθιά των οικονομικών εγκεφάλων της Κυβέρνησης χωρίς περίσκεψι κι αιδώ. Παραχαράσσοντας και την αλήθεια, και την ιστορία, και την πραγματικότητα. Μια βιομηχανία παραχαράξεων, ένα ατελείωτο νεκροταφείο ελπίδων…

Άγγελος Πετρουλάκης

ΜΑΡΑ ΚΑΡΕΤΣΟΥ: I love you Larissa…



(Κάποιοι νέοι συμπατριώτες ίσως να μην γνωρίζουν τη διάσημη Λαρισαία δημιουργό. 
Με την ευκαιρία της επίσκεψής της στην πόλη της (μας), 
ανασύρω από το αρχείο μου και αναρτώ μια συνέντευξή της, 
που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό “Θεσσαλικές Επιλογές” 
τον Οκτώβριο του 2004).                                                         

    Συνέντευξη: Άγγελος Πετρουλάκης

Κυριακή μεσημέρι, 3 Οκτωβρίου (2004).
Στο ήσυχο μπαρ του Grant Hotel της πόλης μας
με τους λεπτοδείχτες του ρολογιού να δείχνουν την ώρα να φεύγει…
Απέναντι από τη διάσημη Λαρισαία Μάρα Καρέτσου
με δεκάδες ερωτήσεις που θα ήθελαν μέρες συζήτησης για ν’ απαντηθούν.
Το προηγούμενο βράδυ
– με ομόφωνη απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου –
ο δήμαρχος Λαρισαίων κ. Κ. Τζανακούλης
της είχε απονείμει το χρυσό μετάλλιο της πόλης,
τιμώντας τη διεθνή της καριέρα.
Φίλοι της από τα παλιά, αλλά και άλλοι πολλοί λαρισαίοι
που βρέθηκαν στο αμφιθέατρο της Πινακοθήκης – Μουσείο Γ. Ι. Κατσίγρα 
είχαν γίνει μάρτυρες της ασυγκράτητης συγκίνησης της περιώνυμης ζωγράφου,
που με δάκρυα στα μάτια πάσχιζε να πει ένα ευχαριστώ.
Κατά τη διάρκεια της συνέντευξης, εξομολογείται:
«Την ώρα εκείνη με κατέκλυσαν οι μνήμες από τη μητέρα μου.
Ήθελα να ήταν εκεί, να ζούσε τη χαρά…»
Ο χρόνος της λίγος, ωστόσο δηλώνει:
«Θα τον κάνουμε αρκετό για να πούμε δυο λέξεις,
που βέβαια θα είναι λίγες για ό,τι νιώθω.
Αν και κάποιες φορές, γι’ αυτά που νιώθουμε οι λέξεις παραείναι φτωχές…»


Όση ώρα μιλάμε, στο μυαλό μου στριφογυρίζουν στίχοι από παλιά της ποιήματα, ή σωστότερα από ποιήματα που έγραψε παλιότερα, γιατί δεν υπάρχουν παλιά ποιήματα, τα ποιήματα μένουν πάντα νέα, έφηβα ακόμα και μέσα στη μεγαλύτερη μελαγχολία. Εικόνες που σχηματίστηκαν από λέξεις φορτωμένες με τη θλίψη της φυγής, αλλά και την απροσχημάτιστη υπόσχεση της επιστροφής.

* Πώς είναι να επιστρέφεις μετά από σαράντα χρόνια στην πόλη σου, όχι απλά διάσημος, αλλά με τη γνώση ότι έχεις περάσει στις παγκόσμιες μορφές που έχει αγγίξει με το ραβδάκι της η αθανασία της Τέχνης;
«Είναι μοναδικό, συγκινητικό και αξίζει περισσότερο απ’ όλα τα εκατομμύρια του κόσμου. Η αναγνώριση στην πόλη μου είναι μεγαλύτερη απ’ όλες τις άλλες αναγνωρίσεις και τις τιμές που μου πρόσφεραν σ’ όλο τον κόσμο».

* Αποφασίζετε να φύγετε για την Ευρώπη, εγκαταλείποντας μια προνομιούχα για πολλούς θέση στο Πολυτεχνείο, σε μια εποχή που οι Έλληνες έφευγαν από την Ελλάδα μόνο ως οικονομικοί μετανάστες. Πόσο θάρρος και πόσο βαριά όνειρα πρέπει να έχει κανείς για κάτι τέτοιο;
«Οι μετανάστες που έφυγαν τον περασμένο αιώνα για την Αμερική, την χώρα του παράδεισου όπως έλεγαν, είχαν για κίνητρό τους την επιβίωση. Οι δικοί μου λόγοι ήταν διαφορετικοί: Να καθιερώσω την Ελληνική Τέχνη σ’ όλον τον κόσμο. Δύσκολος και βαρύς προορισμός, αλλά δεν υπήρχε επιστροφή για τη Μάρα!»


* Τι συμβαίνει από τη στιγμή που βρίσκεστε στη Γαλλία; Αυτός ο νέος κόσμος που συναντάτε, τι σας υπόσχεται και πώς σας προκαλεί; Ποιες τάσεις και καλλιτεχνικά ρεύματα, απ’ αυτά που συναντάτε στην Ευρώπη, σας εντυπωσιάζουν;
«Η Γαλλία είναι μια χώρα γεμάτη μουσεία, όπως επίσης και από μοντέρνα Τέχνη. Δυστυχώς στην Ελλάδα δεν έγινε ποτέ ένα Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης για να μπορούν οι νέοι να βλέπουν μοντέρνα Τέχνη. Κάποτε η κ. Λίζα Γουλανδρή είχε προτείνει να χρηματοδοτήσει ένα Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης στην Αθήνα και το κτήριο θα σχεδιαζόταν από το μεγάλο αρχιτέκτονα, τον κινέζο Ίον Πέι. Η γραφειοκρατία της χώρας μας σταμάτησε αυτό το μεγάλο έργο και δυστυχώς ο τόπος μας στερείται ενός Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης. Ελπίζω στο μέλλον να γίνει αυτό.
»Πηγαίνοντας στο Παρίσι την εποχή του 1974 οι τάσεις ήταν η φωτοζωγραφική και ο νεορεαλισμός. Ο ενθουσιασμός μου που είδα κάτι καινούργιο στην Τέχνη μου έδωσε νέες ιδέες και άρχισα να δουλεύω από το πρωί μέχρι το βράδυ. Αυτό ήταν και η επιτυχία μου. Έπιασα το ρυθμό της εποχής εκείνης».

* Ποιο είναι το καινούργιο που καταθέτετε εσείς ως δικό σας λόγο σε μια Ευρώπη που ήδη έχει σχηματίσει την καλλιτεχνική της θεώρηση μέσα από προτάσεις μεγάλων δημιουργών;
«Το καινούργιο που έκανα εγώ ήταν ότι πάντρεψα την αρχαϊκή και την κλασική Ελλάδα με το νεορεαλιστικό πνεύμα. Έκανα μια δική μου τάση κι αυτό είναι το δύσκολο στον καλλιτέχνη: Να γίνει μοναδικός! Μπορεί ν’ αντιγράφει τους μεγάλους δημιουργούς, αλλά πρέπει μέσα απ’ αυτό».

* Μετά την Ευρώπη η Αμερική. Με την παρότρυνση του Αλέξανδρου Ιόλα. Μιλήστε μου γι’ αυτήν τη σχέση.
«Ο Αλέξανδρος Ιόλας ήταν για μένα ένα μεγάλο διαβατήριο σ’ όλον τον κόσμο. Ήταν ένας εξαίρετος γκαλερίστας μεγάλου βεληνεκούς ο οποίος έβλεπε πάντα το αύριο. Αναλαμβάνοντας έναν καλλιτέχνη ήξερε ότι θα γίνει μεγάλος σε δέκα χρόνια. Ήξερε να παρουσιάζει τον καλλιτέχνη μέσα στο μεγάλο κοινό, μέσα στα μουσεία και τις γκαλερί. Οφείλω την επιτυχία μου στον Αλέξανδρο Ιόλα».

* Πόσο διαφορετικό ήταν το καλλιτεχνικό στερέωμα  στην Αμερική σε σχέση μ’ αυτό της Ευρώπης; Σ’ αυτόν τον κόσμο ποιο είναι το νέο που κομίζετε;
«Στην Ευρώπη η δουλειά του καλλιτέχνη είναι πιο ρομαντική. Αντίθετα, η Αμερική χαρακτηρίζεται από το ρεαλισμό και ο ρεαλισμός είναι πολύ σκληρός. Ποιος θα φανταζόταν ότι ο αμερικανός Άντι Γουόρχολ θα ζωγράφιζε την καθημερινή χάμπουργκερ, την γκέμπελ σουπ ή την Μέριλιν Μονρόε και θα την καθιέρωνε σε κάθε αμερικάνικο σπίτι. Στην Αμερική πρέπει να προλάβεις να κάνεις γρήγορα τη σκέψη σου έργο, γιατί από πίσω σου υπάρχουν νεώτεροι και νεώτερες ιδέες που πάνε να σε ξεπεράσουν.
»Fast fount, fast love, fast art
»Πρέπει να είσαι πολύ δυνατός για να παραμείνεις στο σύστημα. Το ίδιο το σύστημα μπορεί να σε αποβάλει τάχιστα. Από την άλλη πλευρά, όμως, μπορεί να γίνεις διάσημος σε μια νύχτα μόνο…»

* Αμερική και χρηματιστήριο της Τέχνης. Πλέον η μετοχή της Μάρας Καρέτσου ανεβαίνει εντυπωσιακά. Μιλήστε μου για τον κόσμο αυτό.
«Σήμερα η Τέχνη έχει μπει στο χρηματιστήριο. Τα έργα του Πικάσο βρίσκονται σε τιμές εξωπραγματικές. Οι συλλέκτες αγοράζουν για επένδυση. Αγοράζουν σήμερα τον καλλιτέχνη και τον τριπλασιάζουν σε μια πενταετία. Στα χρόνια του Βαν Γκογκ ή του Γκογκέν οι καλλιτέχνες πέθαιναν στο δρόμο. Είναι αυτό που λέγανε ότι μετά το θάνατο γίνεσαι διάσημος. Σήμερα ζεις και είσαι διάσημος και μπορεί ν’ αποκτήσεις όλα τα υλικά αγαθά εν ζωή. Εάν βέβαια αυτά σ’ ενδιαφέρουν».

* Ξεκινήσατε ακουμπώντας εκφραστικά σε δυο κορυφαίες Τέχνες:την Ποίηση και τη ζωγραφική. Εν τέλει η γλυπτική είναι αυτή που σας κάνει διάσημη. Υπάρχει κάποιο «γιατί» ή θα μπορούσε να πει κανείς πως ήταν θέμα τύχης; Ή μήπως η γλυπτική δίνοντας περίοπτα έργα και βγαίνοντας απ’ το εργαστήρι, είναι αυτή που εν δυνάμει έρχεται σ’ επαφή αμεσότερη επαφή με τον κόσμο;
«Όχι δεν πιστεύω στην τύχη. Την τύχη τη δημιουργείς μόνος σου. Ξεκίνησα στη Λάρισα με ποίηση και ζωγραφική, αλλά η τελική επιλογή μου ήταν η γλυπτική. Στη Σχολή Καλών Τεχνών οι τέσσερις διαστάσεις ήταν αυτές που με γοήτευσαν περισσότερο και σ’ αυτές αφοσιώθηκα με πάθος. Άλλωστε η ποίηση εμπεριέχεται και στη ζωγραφική και στη γλυπτική…»

* Επιστροφές στη Λάρισα. Σαφώς κάθε φορά που επιστρέφετε συναντάτε και μια διαφορετική πόλη. Αυτή τη φορά επιστρέφετε σε μια πόλη που στη θέση της ισόγειας αίθουσας του Περβανιδείου, ή της Γαλλικής Ακαδημίας, ή της γκαλερί του Ηρακλή Βλαχούλη, έχει μια Πινακοθήκη ιδιαίτερα εντυπωσιακή για την ελληνική επαρχία, μια πινακοθήκη που όμως δεν έχει έργα σας. Ποια συναισθήματα σας διακατέχουν;
«Ίσως, επειδή έλλειπα πολλά χρόνια και είχαν κοπεί οι διασυνδέσεις με την Ελλάδα ήταν δύσκολο να με προσεγγίσουν. Τώρα ο Δήμαρχος Λαρισαίων κ. Τζανακούλης που επιθυμεί ν’ αναβιώσουν οι ιππικοί όμιλοι και να επαναφέρει τους ιππικούς αγώνες, εξέφρασε την επιθυμία του ότι θα επιθυμούσε ένα γλυπτό με θέμα το άλογο. Θα το δημιουργήσω και θα το χαρίσω στην πόλη μας. Ακόμα ό,τι κι αν χρειαστεί για την Πινακοθήκη – Μουσείο Γ. Ι. Κατσίγρα. Θα είμαι έτοιμη ν’ αφιερώσω έργα μου για κοινωνικούς σκοπούς».

* Βιώνετε κι εσείς όπως κι εμείς τις ευρύτατες ανακατατάξεις μιας νέας εποχής. Από τη μια η Παγκοσμιοποίηση, από την άλλη οι ασύλληπτες επιστημονικές πρόοδοι, όπως για παράδειγμα η αποκωδικοποίηση του DNA. Η Τέχνη ποιο ρόλο παίζει ή θα κληθεί να παίξει σ’ αυτήν την νέα εποχή;
«Σήμερα η Τέχνη μπορεί να γίνει βίντεο, μπορεί να δημιουργηθεί με απλά υλικά: Χώμα, ξύλο, πέτρα. Μπορεί να γίνει μέσα από κομπιούτερ. Μπορεί να παρουσιαστεί ακόμα με την έκθεση ανθρώπινης μορφής, όπως στην Μπιενάλε της Βενετίας, που το γλυπτό ενός καλλιτέχνη ήταν ένας πραγματικός άνθρωπος καθισμένος σε μια καρέκλα για έξη ώρες.
»Ρεαλισμός; Εκπεσμός της Τέχνης;
»Αυτό δε θα το κρίνουμε εμείς. Θα το κρίνουν οι ιστορικοί μετά από δεκαετίες.
»Η Τέχνη δίνει μαθήματα. Η Τέχνη παίζει ρόλο στην πολιτική. Ένα ταμπλό καλλιτέχνη μπορεί να μιλήσει για τον Κάστρο και ό,τι συμβαίνει στην Κούβα. Η Τέχνη σήμερα διδάσκεται στα νοσοκομεία και βοηθά τους συνανθρώπους μας με ειδικές ανάγκες. Η Τέχνη είναι καθημερινά μαζί με τον άνθρωπο. Η Τέχνη μας ακολουθεί παντού!»

* Είστε ενεργό μέλος της αμερικάνικης πολιτικής ζωής. Γνωρίζετε ότι οι ΗΠΑ είναι η μόνη μεγάλη δύναμη που μπορεί, είτε να πάει την ανθρωπότητα δυο βήματα εμπρός, είτε να επαυξήσει τις πληγές της που είναι και πολλές και δραματικές. Ποιες είναι οι απόψεις σας για τα προβλήματα του πλανήτη, αλλά και για την πολιτική που ακολουθούν ή δεν ακολουθούν οι ΗΠΑ σε σχέση μ’ αυτά;
«Όταν έγινα αμερικανίδα, παρακάλεσα τον πρόξενο της Ν. Υόρκης να κρατήσω για πάντα την ελληνική υπηκοότητα και χάρηκα οι νόμοι επέτρεψαν να γίνει αυτό. Όλοι οι Έλληνες που πήγαμε στην Αμερική, για διαφορετικούς σκοπούς ο καθένας, είμαστε και θα είμαστε για πάντα Έλληνες. Αλλά αναγνωρίζουμε τη βοήθεια που μας έδωσε η Αμερική για να φτάσουμε τους στόχους μας. Η πολιτική των ΗΠΑ πάντα άρεζε ή όχι, σε πολλούς χώρους και σε διαφορετικούς ανθρώπους. Διαλέγεις και παίρνεις. Δεν έγινα ακόμα πολιτικός και δεν ξέρω πώς δουλεύει αυτό το σύστημα. Ξέρω όμως ένα πράγμα: Απέναντι στο κράτος που άνοιξε την αγκαλιά του και σε δέχτηκε –όπως και να λέγεται αυτό – πρέπει να είσαι ευγνώμων…»

* Μάρα Καρέτσου και Τέχνη; Έχει μέλλον η Τέχνη στον 21ο αιώνα και ποιο θα μπορούσε να είναι αυτό;
«Και βέβαια έχει μέλλον η Τέχνη. Συνεχίζεται μαζί με τη ζωή μας…»

* Σε λίγη ώρα φεύγετε από τη Λάρισα. Ας πούμε κάτι ως κατακλείδα, αλλά και ως ευχή για το επανιδείν…
«Είμαι ευτυχισμένη γιατί έχω πολύ καλούς φίλους. Η φιλία είναι επένδυση μέχρι το τέλος της ζωής σου και γι’ αυτό πρέπει να την προσέχουμε περισσότερο κι από τον έρωτα ακόμα.
»Δε λέω αντίο στη Λάρισα, γιατί πολύ συχνά θα γυρίζω στο μέλλον, αλλά λέω ένα: I love you Larissa…»


Η ώρα της κρίσης…



Μονολογώντας
(Δημοσιεύθηκε στη Larissa net στις 27-11-2015)

Σαράντα ένα χρόνια μετά την πτώση της δικτατορίας των συνταγματαρχών και την αποκατάσταση της Δημοκρατίας, με την επιστροφή του Κωνσταντίνου Καραμανλή, το κόμμα που ίδρυσε και που διαχειρίστηκε για αρκετά χρόνια τις τύχες της χώρας, πιθανότατα ξεκίνησε τον χορό της αυτοδιάλυσης. Δεν είναι κατ’ ανάγκη κακό αυτό. Το κακό είναι πως παρουσίασε σημάδια ιδιαίτερης ανηθικότητας, εξευτελίζοντας κάθε έννοια αξιοπρέπειας, με τους υποψήφιους για την αρχηγία του κόμματος να αλληλο-εξυβρίζονται.
Ο πολιτικός λόγος, που αρθρώθηκε τις τελευταίες ημέρες, όχι απλά δεν τίμησε τις προσωπικότητες των υποψηφίων, αλλά αποκάλυψε ένα βαθύτατο και αξεπέραστο μίσος που χωρίζει όχι μόνον αυτούς, αλλά και άλλους συντελεστές του πολιτικού της χάρτη. Αυτό ίσως εξηγεί και γιατί στην τελευταία εκλογική αναμέτρηση ελάχιστα στελέχη της δραστηριοποιήθηκαν και μάτωσαν για ν’ αποδείξουν ότι το κόμμα τους μπορεί να διαχειριστεί καλύτερα τις τύχες της χώρας.
Η παντελής έλλειψη σεβασμού των στοιχειωδών κανόνων ευπρεπούς διαλόγου, η απόλυτη απουσία διάθεσης φιλικής συνεννόησης, η καταρράκωση κάθε έννοιας της ευγένειας και της πολιτισμένης αντιπαλότητας, αποδεικνύει πως τα χάσματα είναι βαθειά και δεν επουλώνονται ακόμα και αν προσωρινά επιτευχθεί μια κάποια συναίνεση. Αργά ή γρήγορα ο θάνατος θα επέλθει. Και μέχρι να συμβεί αυτό, ο κομματικός σχηματισμός που διαχειρίζεται την πορεία της χώρας θα προχωρά ανεμπόδιστος στην πραγματοποίηση του προγράμματός του, διαλύοντας τον κοινωνικό ιστό.
Όσα συμβαίνουν τις τελευταίες ημέρες στον χώρο της αξιωματικής αντιπολίτευσης αποδεικνύουν ότι οι εκλεγμένοι της στη Βουλή (και σαφώς και όσοι δεν εξελέγησαν) δεν είχαν ως κίνητρο την προσφορά τους στα κοινά και την συμμετοχή τους στις ευθύνες για την πορεία της χώρας, αλλά μόνον το προσωπικό τους συμφέρον, αυτό που πολύ ορθά ο απλός πολίτης χαρακτήριζε ως «κουτάλα». Πώς αλλιώς μπορούν να εξηγηθούν τόσο εγωιστικές συμπεριφορές; Και πώς οι πολιτικοί αυτοί να διδάξουν πολιτικό ήθος στους πολίτες; Μόνο μια λέξη μπορεί να ευσταθεί σε όλο αυτό το σκηνικό: Ντροπή.
Πλέον ο βάλτος είναι εδώ. Και βρωμά σαπίλα. Ζέχνει. Δικαίως όσοι πίστευαν πως η Νέα Δημοκρατία πρόσφερε στέγη στην πολιτική τους έκφραση να νιώθουν πλέον προδομένοι. Οικτρά. Πλέον αντιλαμβάνονται ότι οι εκπρόσωποι του κόμματος δεν απασχολούνται με το αν οι πολίτες βομβαρδίζονται από φορομπηχτικές στρατηγικές, αλλά με το πώς θα εξυπηρετηθούν οι προσωπικές τους επιδιώξεις. Ίσως να θεωρούν και δικό τους κτήμα τούς ψηφοφόρους, τουλάχιστον εκείνους που χαρακτήριζαν ως «παραδοσιακούς». Αγνοώντας πως και η παράδοση για να επιβιώση απαιτεί τον σεβασμό των αρχών της. Όχι, καμιά από τις αρχές που κόμματος που ίδρυσε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής έγινε σεβαστή. Αντίθετα, όλα όσα συμβαίνουν αποδεικνύουν έναν «βυζαντινισμό», μια εμφυλιοπολεμική αντίληψη που ενισχύει τον διχασμό. Και αυτοί, οι «παραδοσιακοί» ψηφοφόροι διατράνωσαν την ετυμηγορία τους: Άχρηστοι!
Ναι, άχρηστοι. Σε μια τόσο κρίσιμη στιγμή για την ανθρωπότητα, σε μια τόσο κρίσιμη στιγμή για την χώρα, εκείνοι αλληλοβρίζονται, αλληλοσφάζονται, αλληλολασπώνονται, θυσιάζουν το γενικό συμφέρον σε ποταπές επιδιώξεις, χωρίς να λαμβάνουν υπ’ όψιν ότι ο Έλληνας ψηφοφόρος δύσκολα να τους εμπιστευθεί στο μέλλον τις επιλογές τους. Θα πορευτούν έχοντας στην τσέπη τους την αποτυχία. Με τους ψηφοφόρους να τους έχουν σιχαθεί που κατάντησαν το κόμμα μπαχαλογειτονιά.
Είναι γεγονός πως για τα δεινά που υφίσταται η χώρα από τη διαχείριση της εξουσίας από τον ΣΥΡΙΖΑ και τους ΑΝ.ΕΛ ίσως την μεγαλύτερη ευθύνη έχει η Ν.Δ., που οδήγησε, με την ανικανότητά της, τα πολιτικά πράγματα σε σήψη. Ήταν η μόνη που μπορούσε να διαχειριστεί τα διαπραγματευτικά αδιέξοδα και δεν το έκανε. Πλέον θα έπρεπε να είναι επίσης η μόνη που θα μπορούσε να συσπειρώσει τον αντιπολιτευτικό χώρο σε γόνιμη αντίδραση απέναντι σε όσα ταπεινωτικά υφίσταται η ελληνική κοινωνία. Δεν είναι, όμως. Όσο πιο γρήγορα αντιληφθεί την ανεπάρκειά της τόσο πιο πολλά οφέλη θα προσφέρει στη χώρα.
Το γελοίο της όλης υπόθεσης είναι ότι πολλοί, απέναντι στα αδιέξοδα που έχει σωρεύσει η ανεγκέφαλη συμπεριφορά των διεκδικητών (και των πέριξ των), στρέφουν τις ικεσίες και τις ελπίδες τους στους δυο προηγούμενους, πρακτικά καθαιρεμένους, αρχηγούς, οι οποίοι όμως είναι και οι υπεύθυνοι της σήψης του κόμματος και της έλλειψης ελπιδοφόρου «φυτωρίου». Εκείνοι, ως αρχιερείς της διαπλοκής, οδήγησαν τον πολιτικό σχηματισμό της Ν. Δ. στην σημερινή πραγματικότητα, απαξιώνοντας τους ευσυνείδητους και τίμιους και επιβραβεύοντας τους κίβδηλους.
Άγγελος Πετρουλάκης